Η ολοκλήρωση ενός εκπαιδευτικού προγράμματος δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μπορούμε να εφαρμόσουμε όσα μάθαμε. Μπορεί να κατανοούμε μια διαδικασία, να εκτελούμε σωστά μια άσκηση και να γνωρίζουμε τις απαιτούμενες ενέργειες. Το πραγματικό ερώτημα είναι τι συμβαίνει όταν βρεθούμε σε μια διαφορετική, λιγότερο προβλέψιμη κατάσταση.
Η απόσταση ανάμεσα στη γνώση και στην πρακτική εφαρμογή αποτελεί σημαντική πρόκληση για την επαγγελματική εκπαίδευση. Δεν αρκεί να εξετάζουμε τι θυμάται ένας εκπαιδευόμενος. Χρειάζεται να κατανοούμε αν μπορεί να αξιοποιήσει τις γνώσεις του, να αναγνωρίσει τις συνθήκες και να επιλέξει την κατάλληλη ενέργεια.
Η γνώση, η δεξιότητα και η ικανότητα δεν είναι το ίδιο
Η γνώση μάς επιτρέπει να κατανοούμε αρχές, διαδικασίες και πληροφορίες. Η δεξιότητα μάς επιτρέπει να εκτελούμε συγκεκριμένες ενέργειες. Η πραγματική ικανότητα, όμως, απαιτεί κάτι περισσότερο: να γνωρίζουμε πότε, γιατί και με ποιον τρόπο πρέπει να χρησιμοποιήσουμε όσα έχουμε μάθει.
Για παράδειγμα, ένας εργαζόμενος μπορεί να γνωρίζει μια διαδικασία ασφάλειας, αλλά να δυσκολευτεί να την εφαρμόσει όταν πρέπει να διαχειριστεί ταυτόχρονα διαφορετικές απαιτήσεις. Αντίστοιχα, κάποιος που έχει εκπαιδευτεί στην προσωπική προστασία μπορεί να εκτελεί σωστά μια τεχνική, χωρίς να αναγνωρίζει εγκαίρως ότι η ασφαλέστερη επιλογή είναι η απομάκρυνση.
Η αποτελεσματική εκπαίδευση οφείλει επομένως να συνδέει την πρακτική εξάσκηση με την παρατήρηση, την αξιολόγηση και τη λήψη αποφάσεων.
Τι αλλάζει όταν εμφανίζεται πίεση;
Σε μια ελεγχόμενη εκπαιδευτική άσκηση, ο συμμετέχων γνωρίζει συνήθως τι καλείται να κάνει. Όταν όμως εμφανίζονται πρόσθετες απαιτήσεις, όπως περιορισμένος χρόνος, νέες πληροφορίες ή αβεβαιότητα, η προσοχή του μπορεί να περιοριστεί στην άμεση εκτέλεση της ενέργειας.
Στην εκπαίδευση αστικής ασφάλειας αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία. Ο εκπαιδευόμενος δεν χρειάζεται μόνο να γνωρίζει πώς να αντιδράσει. Χρειάζεται να αντιλαμβάνεται πότε η αντίδραση είναι απαραίτητη, πότε πρέπει να αλλάξει προσέγγιση και πότε είναι προτιμότερο να αποχωρήσει από μια κατάσταση.
Η αύξηση της πίεσης, από μόνη της, δεν εξασφαλίζει καλύτερη μάθηση. Αντίθετα, η δυσκολία πρέπει να αυξάνεται σταδιακά, ώστε ο εκπαιδευόμενος να αναπτύσσει τόσο την πρακτική του απόδοση όσο και την κρίση του.
Από την εξάσκηση στη συνειδητή απόφαση
Μια αποτελεσματική εκπαιδευτική διαδικασία μπορεί να εξελίσσεται μέσα από τέσσερα βασικά στάδια:
- Κατανόηση του στόχου, των βασικών αρχών και του επιθυμητού αποτελέσματος.
- Πρακτική εξάσκηση σε ελεγχόμενες συνθήκες, με επανάληψη και καθοδήγηση.
- Εισαγωγή σεναρίων που απαιτούν επιλογές και ανεξάρτητες αποφάσεις.
- Σταδιακή αύξηση της πολυπλοκότητας, με μεταβαλλόμενες συνθήκες και πρόσθετες απαιτήσεις.
Το σημαντικό δεν είναι να γίνονται απλώς οι ασκήσεις δυσκολότερες. Είναι να μαθαίνει ο συμμετέχων να προσαρμόζεται, να αναγνωρίζει τις διαθέσιμες επιλογές και να διατηρεί την ικανότητα λήψης αποφάσεων.
Η σημασία της ανατροφοδότησης
Η πρακτική εμπειρία αποκτά μεγαλύτερη εκπαιδευτική αξία όταν συνοδεύεται από ουσιαστική ανατροφοδότηση.
Δεν αρκεί να χαρακτηρίσουμε μια ενέργεια σωστή ή λανθασμένη. Χρειάζεται να εξετάσουμε τη διαδικασία που οδήγησε σε αυτήν.
Τι παρατήρησε ο εκπαιδευόμενος; Ποιες πληροφορίες επηρέασαν την επιλογή του; Υπήρχε κάποια ασφαλέστερη εναλλακτική; Σε ποιο σημείο θα μπορούσε να αλλάξει την απόφασή του;
Μέσα από αυτή τη διαδικασία, ο εκπαιδευόμενος δεν επαναλαμβάνει απλώς μια τεχνική. Αρχίζει να κατανοεί τη σχέση ανάμεσα στις πληροφορίες, στις αποφάσεις και στις συνέπειες των ενεργειών του.
Πώς αξιολογούμε την πραγματική ικανότητα;
Η παρακολούθηση ενός προγράμματος και η επιτυχία σε μια θεωρητική εξέταση μπορούν να αποτελούν σημαντικά στοιχεία της εκπαίδευσης. Δεν αρκούν όμως πάντοτε για να αξιολογηθεί η πρακτική ικανότητα.
Μια ουσιαστική αξιολόγηση χρειάζεται, ανάλογα με τους εκπαιδευτικούς στόχους, να εξετάζει αν ο συμμετέχων μπορεί να αναγνωρίζει σημαντικές πληροφορίες, να αιτιολογεί τις επιλογές του, να ενεργεί με ασφάλεια και να προσαρμόζεται όταν οι συνθήκες μεταβάλλονται.
Παράλληλα, πρέπει να αναγνωρίζουμε ότι ακόμη και η επιτυχημένη εφαρμογή μιας δεξιότητας κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσης δεν αποτελεί εγγύηση για την απόδοσή της σε κάθε πραγματική κατάσταση.
Η σύνδεση με τη Συνεχιζόμενη Επαγγελματική Ανάπτυξη (CPD)
Η Συνεχιζόμενη Επαγγελματική Ανάπτυξη αποκτά ουσιαστικό νόημα όταν η μάθηση επηρεάζει θετικά την καθημερινή επαγγελματική πρακτική.
Οι γνώσεις χρειάζονται ανανέωση, οι δεξιότητες εξάσκηση και οι διαδικασίες επανεξέταση. Η εκπαίδευση δεν ολοκληρώνεται με την παρακολούθηση ενός προγράμματος, αλλά συνεχίζεται μέσα από την εφαρμογή, την εμπειρία και την αξιολόγηση.
Γι’ αυτό, μετά από κάθε εκπαιδευτική δραστηριότητα, αξίζει να αναρωτηθούμε όχι μόνο τι μάθαμε, αλλά και τι μπορούμε πλέον να κάνουμε καλύτερα και πώς μπορούμε να το διαπιστώσουμε στην πράξη.
Από τη γνώση στην ικανότητα
Η εκπαίδευση αποτελεί την αφετηρία για την ανάπτυξη γνώσεων και δεξιοτήτων. Η ουσιαστική ικανότητα αναπτύσσεται όταν αυτές συνδέονται με την κρίση, την προσαρμοστικότητα και τη σωστή επιλογή ενεργειών.
Αυτή η προσέγγιση βρίσκεται στον πυρήνα της μεθοδολογίας Urban Response®, όπου η παρατήρηση, η αναγνώριση κινδύνων, η αξιολόγηση και η λήψη αποφάσεων αποτελούν βασικά στοιχεία της βιωματικής εκπαίδευσης.
Στόχος δεν είναι απλώς να γνωρίζουμε πώς να ενεργήσουμε, αλλά να μπορούμε να αποφασίζουμε αν, πότε και με ποιον τρόπο χρειάζεται να το κάνουμε.
Η γνώση πρέπει να μετατρέπεται σε ικανότητα.
Αρχικό άρθρο στο CPD UK
Το άρθρο δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα του The CPD Certification Service.